شاهنامه — بخش 167 از 993

بدیدن کنون از شنیدن بهست گرانمایه و شاهزاد و مهست وگر خود جز اینش نبودی هنر که از خون صد نامور با پدر برآشفت و بگذاشت تخت و کلاه همی از تو جوید بدین گونه راه نه نیکو نماید ز راه خرد کزین کشور آن نامور بگذرد ترا سرزنش باشد از مهتران سر او همان از تو گردد گران و دیگر که کاووس شد پیرسر ز تخت آمدش روزگار گذر سیاوش جوانست و با فرهی بدو ماند آیین و تخت مهی اگر شاه بیند به رای بلند نویسد یکی نامهٔ سودمند چنان چون نوازنده فرزند را نوازد جوان خردمند را یکی جای سازد بدین کشورش بدارد سزاوار اندر خورش بر آیین دهد دخترش را بدوی بداردش با ناز و با آبروی مگر کاو بماند به نزدیک شاه کند کشور و بومت آرامگاه و گر باز گردد سوی شهریار ترا بهتری باشد از روزگار سپاسی بود نزد شاه زمین بزرگان گیتی کنند آفرین برآساید از کین دو کشور مگر اگر آردش نزد ما دادگر ز داد جهان آفرین این سزاست که گردد زمانه بدین جنگ راست چو سالار گفتار پیران شنید چنان هم همه بودنیها بدید پس اندیشه کرد اندر آن یک زمان همی داشت بر نیک و بد بر گمان چنین داد پاسخ به پیران پیر که هست اینک گفتی همه دلپذیر ولیکن شنیدم یکی داستان که باشد بدین رای همداستان که چون بچهٔ شیر نر پروری چو دندان کند تیز کیفر بری چو با زور و با چنگ برخیزد او به پروردگار اندر آویزد او بدو گفت پیران کاندر خرد یکی شاه کندآوران بنگرد کسی کز پدر کژی و خوی بد نگیرد ازو بدخویی کی سزد نبینی که کاووس دیرینه گشت چو دیرینه گشت او بباید گذشت سیاوش بگیرد جهان فراخ بسی گنج بی رنج و ایوان و کاخ دو کشور ترا باشد و تاج و تخت چنین خود که یابد مگر نیک بخت چو بشنید افراسیاب این سخن یکی رای با دانش افگند بن دبیر جهان دیده را پیش خواند زبان برگشاد و سخن برفشاند نخستین که بر خامه بنهاد دست به عنبر سر خامه را کرد مست جهان آفرین را ستایش گرفت بزرگی و دانش نمایش گرفت کجا برترست از مکان و زمان بدو کی رسد بندگی را گمان خداوند جانست و آن خرد خردمند را داد او پرورد ازو باد بر شاهزاده درود خداوند گوپال و شمشیر و خود خداوند شرم و خداوند باک ز بیداد و کژی دل و دست پاک شنیدم پیام از کران تا کران ز بیدار دل زنگهٔ شاوران غمی شد دلم زانک شاه جهان چنین تیز شد با تو اندر نهان ولیکن به گیتی به جز تاج و تخت چه جوید خردمند بیدار بخت ترا این همه ایدر آراستست اگر شهریاری و گر خواستست همه شهر توران برندت نماز مرا خود به مهر تو باشد نیاز تو فرزند باشی و من چون پدر پدر پیش فرزند بسته کمر چنان دان که کاووس بر تو به مهر بران گونه یک روز نگشاد چهر کجا من گشایم در گنج بست سپارم به تو تاج و تخت نشست بدارمت بی رنج فرزندوار به گیتی تو مانی زمن یادگار چو از کشورم بگذری در جهان نکوهش کنندم کهان و مهان وزین روی دشوار یابی گذر مگر ایزدی باشد آیین و فر بدین راه پیدا نبینی زمین گذر کرد باید به دریای چین ازین کرد یزدان ترا بی نیاز هم ایدر بباش و به خوبی بناز سپاه و در گنج و شهر آن تست به رفتن بهانه نبایدت جست چو رای آیدت آشتی با پدر سپارم ترا تاج و زرین کمر