شاهنامه — بخش 296 از 993

ایا گم شده بخت بیچارگان همه زار و با درد غمخوارگان شما را ز رستم نبود آگهی مگر مغزتان از خرد شد تهی کجا اژدها را ندارد بمرد همی پیل جوید بروز نبرد شما را سر از رزم من سیر نیست مرا هدیه جز گرز و شمشیر نیست ز فتراک بگشاد پیچان کمند خم خام در کوههٔ زین فگند برانگیخت رخش و برآمد خروش همی اژدها را بدرید گوش بهر سو که خام اندر انداختی زمین از دلیران بپرداختی هرانگه که او مهتری را ز زین ربودی بخم کمند از کمین بدین رزمگه بر سرافراز طوس بابر اندر افراختی بوق و کوس ببستی از ایران کسی دست اوی ز هامون نهادی سوی کوه روی نگه کرد خاقان ازان پشت پیل زمین دید برسان دریای نیل یکی پیل بر پشت کوه بلند ورا نام بد رستم دیو بند همی کرگس آورد ز ابر سیاه نظاره بران اختر و چرخ ماه یکی نامداری ز لشکر بجست که گفتار ایران بداند درست بدو گفت رو پیش آن شیر مرد بگویش که تندی مکن در نبرد چغانی و شگنی و چینی و وهر کزین کینه هرگز ندارند بهر یکی شاه ختلان یکی شاه چین ز بیگانه مردم ترا نیست کین یکی شهریارست افراسیاب که آتش همی بد شناسد ز آب جهانی بدین گونه کرد انجمن بد آورد ازین رزم بر خویشتن کسی نیست بی آز و بی نام و ننگ همان آشتی بهتر آید ز جنگ فرستاده آمد بر پیلتن زبان پر ز گفتار و دل پر شکن بدو گفت کای مهتر رزمجوی چو رزمت سرآمد کنون بزم جوی نداری همانا ز خاقان چین ز کار گذشته بدل هیچ کین چنو باز گردد تو زو باز گرد که اکنون سپه را سرآمد نبرد چو کاموس بر دست تو کشته شد سر رزمجویان همه گشته شد چنین داد پاسخ که پیلان و تاج بنزدیک من باید و تخت عاج بتاراج ایران نهادست روی چه باید کنون لابه و گفت و گوی چو داند که لشکر بجنگ آمدست شتاب سپاه از درنگ آمدست فرستاده گفت ای خداوند رخش بدشت آهوی ناگرفته مبخش که داند که خود چون بود روزگار که پیروز برگردد از کارزار چو بشنید رستم برانگیخت رخش منم گفت شیراوژن تاج بخش تنی زورمند و ببازو کمند چه روز فریبست و هنگام بند چه خاقان چینی کمند مرا چه شیر ژیان دست بند مرا بینداخت آن تابداده کمند سران سواران همی کرد بند چو آمد بنزدیک پیل سپید شد آن شاه چین از روان ناامید چو از دست رستم رها شد کمند سر شاه چین اندر آمد ببند ز پیل اندر آورد و زد بر زمین ببستند بازوی خاقان چین پیاده همی راند تا رود شهد نه پیل و نه تاج و نه تخت و نه مهد چنینست رسم سرای فریب گهی بر فراز و گهی بر نشیب چنین بود تا بود گردان سپهر گهی جنگ و زهرست و گه نوش و مهر ازان پس بگرز گران دست برد بزرگش همان و همان بود خرد چنان شد در و دشت آوردگاه که شد تنگ بر مور و بر پشه راه ز بس کشته و خسته شد جوی خون یکی بی سر و دیگری سرنگون چنان بخت تابنده تاریک شد همانا بشب روز نزدیک شد برآمد یکی ابر و بادی سیاه بشد روشنایی ز خورشید و ماه سر از پای دشمن ندانست باز بیابان گرفتند و راه دراز نگه کرد پیران بدان کارزار چنان تیز برگشتن روزگار نه منشور و فرطوس و خاقان چین نه آن نامداران و مردان کین درفش بزرگان نگونسار دید بخاک اندرون خستگان خوار دید بنستیهن گرد و کلباد گفت که شمشیر و نیزه بباید نهفت