شاهنامه — بخش 566 از 993

که باشد بهای یکی بارگی بدین روز کندی و بیچارگی چنین داد پاسخ که بیش است ازین درخت برومند و باغ و زمین بدو داد دینار چندانک بود بماند آن گران گوهر نابسود به دینار اسپی خرید او پسند یکی کم بها زین و دیگر کمند یکی مرزبان بود با سنگ و رای بزرگ و پسندیده و رهنمای خرامید داراب نزدیک اوی پراندیشه بد جان تاریک اوی همی داشتش مرزبان ارجمند ز گیتی نیامد بروبر گزند چنان بد که آمد سپاهی ز روم به غارت بران مرز آباد بوم به رزم اندرون مرزبان کشته شد سر لشکرش زان سخن گشته شد چو آگاهی آمد به نزد همای که رومی نهاد اندرین مرز پای یکی مرد بد نام او رشنواد سپهبد بد او هم سپهبدنژاد بفرمود تا برکشد سوی روم به شمشیر ویران کند روی بوم سپه گرد کرد آن زمان رشنواد عرض گاه بنهاد و روزی بداد چو بشنید داراب شد شادکام به نزدیک او رفت و بنوشت نام سپه چون فراوان شد از هر دری همی آمد از هر سوی لشکری بیامد ز کاخ همایون همای خود و مرزبانان پاکیزه رای بدان تا سپه پیش او بگذرند تن و نام و دیوانها بشمرند همی بود چندی بران پهن دشت چو لشکر فراوان برو برگذشت چو داراب را دید با فر و برز به گردن برآورده پولاد گرز تو گفتی همه دشت پهنای اوست زمین زیر پوینده بالای اوست چو دید آن بر و چهرهٔ دلپذیر ز پستان مادر بپالود شیر بپرسید و گفت این سوار از کجاست بدین شاخ و این برز و بالای راست نماید که این نامداری بود خردمند و جنگی سواری بود دلیر و سرافراز و کنداور است ولیکن سلیحش نه اندرخور است چو داراب را فرمند آمدش سپه را سراسر پسند آمدش ز اختر یکی روزگاری گزید ز بهر سپهبد چنان چون سزید چو جنگ آوران را یکی گشت رای ببردند لشکر ز پیش همای فرستاد بیدار کارآگهان بدان تا نماند سخن در نهان ز نیک و بد لشکر آگاه بود ز بدها گمانیش کوتاه بود همی رفت منزل به منزل سپاه زمین پر سپاه آسمان پر ز ماه چنان بد که روزی یکی تندباد برآمد غمی گشت زان رشنواد یکی رعد و باران با برق و جوش زمین پر ز آب آسمان پرخروش به هر سو ز باران همی تاختند به دشت اندرون خیمه ها ساختند غمی بود زان کار داراب نیز ز باران همی جست راه گریز نگه کرد ویران یکی جای دید میانش یکی طاق بر پای دید بلند و کهن بود و آزرده بود یکی خسروی جای پر پرده بود نه خرگاه بودش نه پرده سرای نه خیمه نه انباز و نه چارپای بران طاق آزرده بایست خفت چو تنها تنی بود بی یار و جفت سپهبد همی گرد لشکر بگشت بران طاق آزرده اندر گذشت ز ویران خروشی به گوش آمدش کزان سهم جای خروش آمدش که ای طاق آزرده هشیار باش برین شاه ایران نگهدار باش نبودش یکی خیمه و یار و جفت بیامد به زیر تو اندر بخفت چنین گفت با خویشتن رشنواد که این بانگ رعدست گر تندباد دگر باره آمد ز ایوان خروش که ای طاق چشم خرد را مپوش که در تست فرزند شاه اردشیر ز باران مترس این سخن یادگیر سیم بار آوازش آمد به گوش شگفتی دلش تنگ شد زان خروش به فرزانه گفت این چه شاید بدن یکی را سوی طاق باید شدن ببینید تا اندرو خفته کیست چنین بر تن خود برآشفته کیست برفتند و دیدند مردی جوان خردمند و با چهرهٔ پهلوان همه جامه و باره و تر و تباه ز خاک سیه ساخته جایگاه