شاهنامه — بخش 720 از 993

زبر چیست ای مهتر و زبر چیست همان بیکرانه چه و خوار کیست چه چیز آنک نامش فراوان بود مر او را به هر جای فرمان بود چنین گفت موبد به فرزانه مرد که مشتاب وز راه دانش مگرد مر این را که گفتی تو پاسخ یکیست سخن در درون و برون اندکیست برون آسمان و درونش هواست زبر فر یزدان فرمانرواست همان بیکران در جهان ایزدست اگر تاب گیری به دانش به دست زبر چون بهشتست و دوزخ به زیر بد آن را که باشد به یزدان دلیر دگر آنک بسیار نامش بود رونده به هر جای کامش بود خرد دارد ای پیر بسیار نام رساند خرد پادشا را به کام یکی مهر خوانند و دیگر وفا خرد دور شد درد ماند و جفا زبان آوری راستی خواندش بلنداختری زیرکی داندش گهی بردبار و گهی رازدار که باشد سخن نزد او پایدار پراگنده اینست نام خرد از اندازه ها نام او بگذرد تو چیزی مدان کز خرد برترست خرد بر همه نیکویها سرست خرد جوید آگنده راز جهان که چشم سر ما نبیند نهان دگر آنک دارد جهاندار خوار به هر دانش از کردهٔ کردگار ستاره ست رخشان ز چرخ بلند که بینا شمارش بداند که چند بلند آسمان را که فرسنگ نیست کسی را بدو راه و آهنگ نیست همی خوار گیری شمار ورا همان گردش روزگار ورا کسی کو ببیند ز پرتاب تیر بماند شگفت اندرو تیز ویر ستاره همی بشمرد ز آسمان ازین خوارتر چیست ای شادمان من این دانم ار هست پاسخ جزین فراخست رای جهان آفرین سخن دان قیصر چو پاسخ شنید زمین را ببوسید و فرمان گزید به بهرام گفت ای جهاندار شاه ز یزدان برین بر فزونی مخواه که گیتی سراسر به فرمان تست سر سرکشان زیر پیمان تست پسند بزرگان فرخ نژاد ندارد جهان چون تو شاهی به یاد همان نیز دستورت از موبدان به دانش فزونست از بخردان همه فیلسوفان ورا بنده اند به دانایی او سرافگنده اند چو بهرام بشنید شادی نمود به دلش اندرون روشنایی فزود به موبدم درم داد ده بدره نیز همان جامه و اسپ و بسیار چیز وزانجا خرامان بیامد بدر خرد یافته موبد پرهنر فرستادهٔ قیصر نامدار سوی خانه رفت از بر شهریار چو خورشید بر چرخ بنمود دست شهنشاه بر تخت زرین نشست فرستادهٔ قیصر آمد به در خرد یافته موبد پرگهر به پیش شهنشاه رفتند شاد سخنها ز هرگونه کردند یاد فرستاده را موبد شاه گفت که ای مرد هشیار بی یار و جفت ز گیتی زیانکارتر کار چیست که بر کردهٔ او بباید گریست چه دانی تو اندر جهان سودمند که از کردنش مرد گردد بلند فرستاده گفت آنک دانا بود همیشه بزرگ و توانا بود تن مرد نادان ز گل خوارتر به هر نیکئی ناسزاوارتر ز نادان و دانا زدی داستان شنیدی مگر پاسخ راستان بدو گفت موبد که نیکو نگر بیندیش و ماهی به خشکی مبر فرستاده گفت ای پسندیده مرد سخن ها ز دانش توان یاد کرد تو این گر دگرگونه دانی بگوی که از دانش افزون شود آبروی بدو گفت موبد که اندیشه کن کز اندیشه بازیب گردد سخن ز گیتی هرانکو بی آزارتر چنان دان که مرگش زیانکارتر به مرگ بدان شاد باشی رواست چو زاید بد و نیک تن مرگ راست ازین سودمندی بود زان زیان خرد را میانجی کن اندر میان چو بشنید رومی پسند آمدش سخنهای او سودمند آمدش بخندید و بر شاه کرد آفرین بدو گفت فرخنده ایران زمین