شاهنامه — بخش 722 از 993

وگر در گذشته ز شب چند پاس بدزدد ز درویش دزدی پلاس به تاوانش دیبا فرستم ز گنج بشویم دل غمگنان را ز رنج وگر گوسفندی برند از رمه به تیره شب و روزگار دمه یکی اسپ پرمایه تاوان دهم مبادا که بر وی سپاسی نهم چو با دشمنم کارزاری بود وزان جنگ خسته سواری بود فرستمش یکساله زر و درم نداریم فرزند او را دژم ز دادار دارنده یکسر سپاس که اویست جاوید نیکی شناس به آب و به آتش میازید دست مگر هیربد مرد آتش پرست مریزید هم خون گاوان ورز که ننگست در گاو کشتن به مرز ز پیری مگر گاو بیکار شد به چشم خداوند خود خوار شد نباید ز بن کشت گاو زهی که از مرز بیرون شود فرهی همه رای با مرد دانا زنید دل کودک بی پدر مشکنید از اندیشهٔ دیو باشید دور گه جنگ دشمن مجویید سور اگر خواهم از زیردستان خراج ز دارنده بیزارم و تخت عاج اگر بدکنش بد پدر یزدگرد به پاداش آن داد کردیم گرد همه دل ز کردار او خوش کنید به آزادی آهنگ آتش کنید ببخشد مگر کردگارش گناه ز دوزخ به مینو نمایدش راه کسی کو جوانست شادی کنید دل مردمان جوان مشکنید به پیری به مستی میازید دست که همواره رسوا بود پیر مست گنهکار یزدان مباشید هیچ به پیری به آید به رفتن بسیچ چو خشنود گردد ز ما کردگار به هستی غم روز فردا مدار دل زیردستان به ما شاد باد سر سرکشان از غم آزاد باد همه نامداران چو گفتار شاه شنیدند و کردند نیکو نگاه همه دیده کردند پیشش پر آب ازان شاه پردانش و زودیاب خروشان برو آفرین خواندند ورا پادشا زمین خواندند وزیر خردمند بر پای خاست چنین گفت کی خسرو داد و راست جهان از بداندیش بی بیم گشت وزین مرزها رنج و سختی گذشت مگر نامور شنگل از هندوان که از داد پیچیده دارد روان ز هندوستان تا در مرز چین ز دزدان پرآشوب دارد زمین به ایران همی دست یازد به بد بدین داستان کارسازی سزد تو شاهی و شنگل نگهبان هند چرا باژ خواهد ز چین و ز سند براندیش و تدبیر آن بازجوی نباید که ناخوبی آید بروی چو بشنید شاه آن پراندیشه شد جهان پیش او چون یکی بیشه شد چنین گفت کاین کار من در نهان بسازم نگویم به کس در جهان به تنها ببینم سپاه ورا همان رسم شاهی و گاه ورا شوم پیش او چون فرستادگان نگویم به ایران به آزادگان بشد پاک دستور او با دبیر جزو هرکسی آنک بد ناگزیر بگفتند هرگونه از بیش و کم ببردند قرطاس و مشک و قلم یکی نامه بنوشت پر پند و رای پر از دانش و آفرین خدای سر نامه کرد از نخست آفرین ز یزدان برآنکس که جست آفرین خداوند هست و خداوند نیست همه چیز جفتست و ایزد یکیست ز چیزی کجا او دهد بنده را پرستنده و تاج دارنده را فزون از خرد نیست اندر جهان فروزنده کهتران و مهان هرانکس که او شاد شد از خرد جهان را به کردار بد نسپرد پشیمان نشد هر که نیکی گزید که بد آب دانش نیارد مزید رهاند خرد مرد را از بلا مبادا کسی در بلا مبتلا نخستین نشان خرد آن بود که از بد همه ساله ترسان بود بداند تن خویش را در نهان به چشم خرد جست راز جهان خرد افسر شهریاران بود همان زیور نامداران بود بداند بد و نیک مرد خرد بکوشد به داد و بپیچد ز بد