شاهنامه — بخش 735 از 993

بفرمود پس تا خراج جهان نخواهند نیز از کهان و مهان به هر شهر مردی پدیدار کرد سر خفته از خواب بیدار کرد بدان تا نجویند پیکار نیز نیاید ز پیکار افگار نیز ز گنج آنچ بایستشان خوردنی ز پوشیدنی گر ز گستردنی بدین پرخرد موبدان داد و گفت که نیک و بد از من نباید نهفت میان سخنها میانجی بوید نخواهند چیزی کرانجی بوید مرا از به و بتر آگه کنید ز بدها گمانیم کوته کنید پراگنده شد موبد اندر جهان نماند ایچ نیک و بد اندر نهان بران پر خرد کارها بسته شد ز هر کشوری نامه پیوسته شد که از داد و پیکاری و خواسته خرد شد به مغز اندرون کاسته ز بس جنگ و خون ریختن در جهان جوانان ندانند ارج مهان دل آگنده گردد جوان را به چیز نبیند هم از شاه و موبد به نیز برین گونه چون نامه پیوسته شد ز خون ریختن شاه دل خسته شد به هر کشوری کارداری گزید پر از داد و دانش چنانچون سزید هم از گنج بد پوشش و خوردشان ز پوشیدن و باز گستردشان که شش ماه دیوان بیاراستی وزان زیردستان درم خواستی نهادی بران سیم نام خراج به دیوان ستاننده با فر و تاج به شش ماه بستد به شش باز داد نبودی ستاننده زان سیم شاد بدان چاره تا مرد پیکار خون نریزد نباشد به بد رهنمون وزان پس نوشتند کارآگهان که از داد وز ایمنی در جهان که هر کش درم بد خراجش نبود به سرش اندرون داوریها فزود ز پری به کژی نهادند روی پر از رنج گشتند و پرخاشجوی چو آن نامه بر خواند بهرام گور به دلش اندر افتاد زان کار شور ز هر کشوری مرزبانی گزید پر از داد دلشان چنانچون سزید به درگاه یکساله روزی بداد ز یزدان نیکی دهش کرد یاد بفرمود کان را که ریزند خون گر آرند کژی به کار اندرون برانند فرمان یزدان بروی بدان تا شود هرکسی چاره جوی برآمد برین بر بسی روزگار بکی نامه فرمود پس شهریار سوی راستگویان و کارآگهان کجا او پراگنده بد در جهان که اندر جهان چیست ناسودمند که آرد برین پادشاهی گزند نوشتند پاسخ که از داد شاه نگردد کسی گرد آیین و راه بشد رای و اندیشهٔ کشت و ورز به هر کشوری راست بیکار مرز پراگنده بینیم گاوان کار گیا رست از دشت وز کشت زار چنین داد پاسخ که تا نیم روز که بالا کند تاج گیتی فروز نباید کس آسود از کشت و ورز ز بی ارز مردم مجویید ارز که بی کار مردم ز بی دانشیست به بی دانشان بر بباید گریست ورا داد باید دو و چار دانگ چو شد گرسنه تا نیاید به بانگ کسی کو ندارد بر و تخم و گاو تو با او به تندی و زفتی مکاو به خوبی نوا کن مر او را به گنج کس از نیستی تا نیاید به رنج گر ایدونک باشد زیان از هوا نباشد کسی بر هوا پادشا چو جایی بپوشد زمین را ملخ برد سبزی کشتمندان به شخ تو از گنج تاوان او بازده به کشور ز فرموده آواز ده وگر بر زمین گورگاهی بود وگر نابرومند راهی بود که ناکشته باشد به گرد جهان زمین فرومایگان و مهان کسی کو بدین پایکار منست وگر ویژه پروردگار منست کنم زنده در گور جایی که هست مبادش نشیمن مبادش نشست نهادند بر نامه بر مهر شاه هیونی برافگند هر سو به راه ازان پس به هرسو یکی نامه کرد به جایی که درویش بد جامه کرد بپرسید هرجا که بی رنج کیست به هرجای درویش و بی گنج کیست ز کار جهان یکسر آگه کنید دلم را سوی روشنی ره کنید