شاهنامه — بخش 775 از 993

دگرگفت کان چیز کافزون ترست کدامست و بیشی که را در خورست چنین گفت کان کس که داننده تر به نیکی کرا دانش آید ببر دگرگفت کز ما چه نیکوترست ز گیتی کرانیکویی درخورست چنین داد پاسخ که آهستگی کریمی وخوبی وشایستگی فزونتر بکردن سرخویش پست ببخشد نه از بهر پاداش دست بکوشد بجوید بگرد جهان خرامد به هنگام با همرهان دگر گفت کاندر خردمند مرد هنرچیست هنگام ننگ و نبرد چنین گفت کان کس که آهوی خویش ببیند بگرداند آیین وکیش بپرسید دیگر که در زیستن چه سازی که کمتر بود رنج تن چنین داد پاسخ که گر با خرد دلش بردبارست رامش برد بداد وستد در کند راستی ببندد در کژی و کاستی ببخشد گنه چون شود کامکار نباشد سرش تیز و نا بردبار بپرسید دیگر که از انجمن نگهبان کدامست برخویشتن چنین گفت کان کو پس آرزوی نرفت از کریمی وز نیک خوی دگر کو بسستی نشد پیش کار چو دید او فزونی بدروزگار دگرگفت کزبخشش نیک خوی کدامست نیکوتر از هر دو سوی کجا در دو گیتیش بارآورد بسالی دو بارش بهارآورد چنین گفت کان کس که با خواسته ببخشش کند جانش آراسته وگر بر ستاننده آرد سپاس ز بخشنده بازارگانی شناس دگر گفت کز مرد پیرایه چیست وزان نیکوییها گرانمایه چیست چنین داد پاسخ که بخشنده مرد کجا نیکویی با سزاوار کرد ببالد به کردار سرو بلند چو بالید هرگز نباشد نژند وگر ناسزا را بسایی به مشک نبوید نروید گل از خار خشک سخن پرسی از گنگ گر مرد کر به بار آید ورای ناید ببر یکی گفت کاندر سرای سپنج نباشد خردمند بی درد و رنج چه سازیم تا نام نیک آوریم درآغاز فرجام نیک آوریم بدو گفت شو دور باش از گناه جهان را همه چون تن خویش خواه هران چیزکانت نیاید پسند تن دوست و دشمن دران برمبند دگرگفت کوشش ز اندازه بیش چن گویی کزین دوکدامست پیش چنین داد پاسخ که اندر خرد جز اندیشه چیزی نه اندر خورد بکوشی چو در پیش کار آیدت چوخواهی که رنجی به بار آیدت سزای ستایش دگر گفت کیست اگر برنکوهیده باید گریست چنین گفت کان کو به یزدان پاک فزون دارد امید و هم بیم و باک دگر گفت کای مرد روشن خرد ز گردون چه بر سر همی بگذرد کدامست خوشتر مرا روزگار ازین برشده چرخ ناپایدار سخن گوی پاسخ چنین داد باز که هرکس که گشت ایمن و بی نیاز به خوبی زمانه ورا داد داد سزد گر نگیری جز از داد یاد بپرسید دیگر که دانش کدام به گیتی که باشیم زو شادکام چنین گفت کان کو بود بردبار به نزدیک اومرد بی شرم خوار دگر گفت کان کو نجوید گزند ز خوها کدامش بود سودمند بگفت آنک مغزش نجوشد زخشم بخوابد بخشم از گنهکار چشم دگر گفت کان چیست ای هوشمند که آید خردمند را آن پسند چنین گفت کان کو بود پر خرد ندارد غم آن کزو بگذرد وگر ارجمندی سپارد به خاک نبندد دل اندر غم و درد پاک دگر کو ز نادیدنیها امید چنان بگسلد دل چو از باد بید دگر گفت بد چیست بر پادشای کزو تیره گردد دل پارسای چنین داد پاسخ که بر شهریار خردمند گوید که آهو چهار یکی آنک ترسد ز دشمن به جنگ و دیگر که دارد دل از بخش تنگ دگر آنک رای خردمند مرد به یک سو نهد روز ننگ و نبرد چهارم که باشد سرش پرشتاب نجوید به کار اندر آرام و خواب