شاهنامه — بخش 780 از 993

چوکژی کند پیر ناخوش بود پس ازمرگ جانش پرآتش بود چو کاهل بود مرد برنا به کار ازو سیر گردد دل روزگار نماند ز نا تندرستی جوان مبادش توان و مبادش روان چو بوزرجمهر این سخنهای نغز شنید و بدانش بیاراست مغز چنین گفت باشاه خورشید چهر که بادا به کام تو روشن سپهر چنان دان که هرکس که دارد خرد بدانش روان را همی پرورد نکوهیده ده کار بر ده گروه نکوهیده تر نزد دانش پژوه یکی آنک حاکم بود با دروغ نگیرد بر مرد دانا فروغ سپهبد که باشد نگهبان گنج سپاهی که او سر بپیچد ز رنج دگر دانشومند کو از بزه نترسد چو چیزی بود بامزه پزشکی که باشد به تن دردمند ز بیمار چون باز دارد گزند چو درویش مردم که نازد به چیز که آن چیز گفتن نیرزد به نیز همان سفله کز هر کس آرام و خواب ز دریا دریغ آیدش روشن آب وگرباد نوشین بتو برجهد سپاسی ازان برسرت برنهد بهفتم خردمند کاید به خشم به چیز کسان برگمارد دو چشم بهشتم به نادان نماینده راه سپردن به کاهل کسی کارگاه همان بیخرد کو نیابد خرد پشیمان شود هم ز گفتار بد دل مردم بیخرد به آرزوی برین گونه آویزد ای نیک خوی چوآتش که گوگرد یابد خورش گرش درنیستان بود پرورش دل شاه نوشین روان زنده باد سران جهان پیش او بنده باد برین نیزبگذشت یک هفته ماه نشست از بر تخت پیروز شاه به یک دست موبد که بودش وزیر بدست دگر یزدگرد دبیر همان گرد بر گرد او موبدان سخن گو چو بوزرجمهر جوان به بوزرجمهر آن زمان گفت شاه که ای مرد پر دانش و نیک خواه سخنها که جان را بود سودمند همی مرد بی ارز گردد بلند ازو گنج گویا نگیرد کمی شنودن بود مرد را خرمی چنین گفت موبد به بوزرجمهر که ای نامورتر ز گردان سپهر چه دانی که بیشیش بگزایدت چوکمی بود روز بفزایدت چنین داد پاسخ که کمتر خوری تن آسان شوی هم روان پروری ز کردار نیکی چو بیشی کنی همی برهماورد پیشی کنی چنین گفت پس یزدگرد دبیر که ای مرد گوینده و یاد گیر سه آهو کدامند با دل به راز که دارند وهستند زان بی نیاز چنین داد پاسخ که باری نخست دل از عیب جستن ببایدت شست بی آهو کسی نیست اندر جهان چه در آشکار و چه اندر نهان چومهتر بود بر تو رشک آوری چوکهتر بود زو سرشک آوری سه دیگر سخن چین و دوروی مرد بران تا برانگیزد از آب گرد چو گوینده ای کو نه برجایگاه سخن گفت و زو دور شد فر و جاه همان کو سخن سر به سر نشنود نداند به گفتار و هم نگرود به چیزی ندارد خردمند چشم کزو بازماند بپیچد ز خشم بپرسید پس موبد موبدان که این برتر از دانش بخردان کسی نیست بی آرزو درجهان اگر آشکارست و گر در نهان همان آرزو را پدیدست راه که پیدا کند مرد را دستگاه کدامین ره آید تو را سودمند کدامست با درد و رنج و گزند چنین داد پاسخ که راه از دو سوست گذشتن تو را تا کدام آرزوست ز گیتی یکی بازگشتن به خاک که راهی درازست با بیم و باک خرد باشدت زین سخن رهنمون بدین پرسش اندر چرایی و چون خرد مرد راخلعت ایزدیست سزاوار خلعت نگه کن که کیست تنومند را کو خرد یار نیست به گیتی کس او را خریدار نیست نباشد خرد جان نباشد رواست خرد جان پاکست و ایزد گو است چوبنیاد مردی بیاموخت مرد سرافراز گردد به ننگ و نبرد