شاهنامه — بخش 805 از 993

یکی تخت شطرنج کرده به رنج تهی کرده از رنج شطرنج گنج بیاورد پیغام هندی ز رای که تا چرخ باشد تو بادی به جای کسی کو بدانش برد رنج بیش بفرمای تا تخت شطرنج پیش نهند و ز هر گونه رای آورند که این نغز بازی به جای آورند بدانند هرمهره ای را به نام که گویند پس خانهٔ او کدام پیاده بدانند و پیل و سپاه رخ واسب و رفتار فرزین و شاه گراین نغز بازی به جای آورند درین کار پاکیزه رای آورند همان باژ و ساوی که فرمودشاه به خوبی فرستم بران بارگاه وگر نامداران ایران گروه ازین دانش آیند یک سر ستوه چو با دانش ما ندارند تاو نخواهند زین بوم و بر باژ و ساو همان باژ باید پذیرفت نیز که دانش به از نامبردار چیز دل و گوش کسری بگوینده داد سخنها برو کرد گوینده یاد نهادند شطرنج نزدیک شاه به مهره درون کرد چندی نگاه ز تختش یکی مهره از عاج بود پر از رنگ پیکر دگر ساج بود بپرسید ازو شاه پیروزبخت ازان پیکر ومهره ومشک وتخت چنین داد پاسخ که ای شهریار همه رسم و راه از در کارزار ببینی چویابی به بازیش راه رخ و پیل و آرایش رزمگاه بدو گفت یک هفته ما را زمان ببازیم هشتم به روشن روان یکی خرم ایوان بپرداختند فرستاده را پایگه ساختند رد وموبدان نماینده راه برفتند یک سر به نزدیک شاه نهادند پس تخت شطرنج پیش نگه کرد هریک ز اندازه بیش بجستند و هر گونه ای ساختند ز هر دست یکبارش انداختند یکی گفت وپرسید و دیگر شنید نیاورد کس راه بازی پدید برفتند یکسر پرآژنگ چهر بیامد برشاه بوزرجمهر ورا زان سخن نیک ناکام دید به آغاز آن رنج فرجام دید به کسری چنین گفت کای پادشا جهاندار و بیدار و فرمانروا من این نغز بازی به جای آورم خرد را بدین رهنمای آورم بدو گفت شاه این سخن کارتست که روشن روان بادی وتندرست کنون رای قنوج گوید که شاه ندارد یکی مرد جوینده راه شکست بزرگ است بر موبدان به در گاه و بر گاه و بر بخردان بیاورد شطرنج بوزرجمهر پراندیشه بنشست و بگشاد چهر همی جست بازی چپ و دست راست همی راند تا جای هریک کجاست به یک روز و یک شب چو بازیش یافت از ایوان سوی شاه ایران شتافت بدو گفت کای شاه پیروزبخت نگه کردم این مهره و مشک و تخت به خوبی همه بازی آمد به جای به بخت بلند جهان کدخدای فرستادهٔ شاه را پیش خواه کسی را که دارند ما را نگاه شهنشاه باید که بیند نخست یکی رزمگاهست گویی درست ز گفتار او شاد شد شهریار ورا نیک پی خواند و به روزگار بفرمود تا موبدان و ردان برفتند با نامور بخردان فرستاده رای را پیش خواند بران نامور پیشگاهش نشاند بدو گفت گوینده بوزرجمهر که ای موبد رای خورشید چهر ازین مهرها رای با توچه گفت که همواره با توخرد باد جفت چنین داد پاسخ که فرخنده رای چو از پیش او من برفتم ز جای مرا گفت کین مهرهٔ ساج و عاج ببر پیش تخت خداوند تاج بگویش که با موبد و رای زن بنه پیش و بنشان یکی انجمن گر این نغز بازی به جای آورند پسندیده و دلربای آورند همین بدره و برده و باژ و ساو فرستیم چندانک داریم تاو و گر شاه و فرزانگان این به جای نیارند روشن ندارند رای وگر شاه وفرزانگان این بجای نیارند روشن ندارند رای نباید که خواهد ز ما باژ و گنج دریغ آیدش جان دانا به رنج