شاهنامه — بخش 820 از 993

زکار نبشته که آمد پدید سخنها که ازکاردانان شنید بدو پیر دانا زبان برگشاد ز هر دانشی پیش اوک رد یاد که من در نبشته چنین یافتم بدان آرزو تیز بشتافتم چو زان رنجها برنیامد پدید ببایست ناچار دیگر شنید گیا چون سخن دان و دانش چو کوه که همواره باشد مر او راشکوه تن مرده چون مرد بیدانشست که دانا بهرجای با رامشست بدانش بود بی گمان زنده مرد چودانش نباشد بگردش مگرد چومردم زدانایی آید ستوه گیاچوکلیله ست ودانش چوکوه کتابی بدانش نماینده راه بیابی چوجویی توازگنج شاه چو بشنید برزوی زو شاد شد همه رنج برچشم اوبادشد بروآفرین کرد وشد نزد شاه بکردار آتش بپیمود راه بیامد نیایش کنان پیش رای که تا جای باشد توبادی بجای کتابیست ای شاه گسترده کام که آن را بهندی کلیله ست نام به مهرست تا درج درگنج شاه برای وبدانش نماینده راه به گنج ور فرمان دهد تا زگنج سپارد بمن گر ندارد به رنج دژم گشت زان آرزو جان شاه بپیچید برخویشتن چندگاه ببرزوی گفت این کس از ما نجست نه اکنون نه از روزگار نخست ولیکن جهاندار نوشین روان اگر تن بخواهد ز ما یا روان نداریم ازو باز چیزی که هست اگر سرفرازست اگر زیردست ولیکن بخوانی مگر پیش ما بدان تا روان بداندیش ما نگوید به دل کان نبشتست کس بخوان و بدان و ببین پیش و پس بدو گفت برزوی کای شهریار ندارم فزون ز آنچ گویی مدار کلیله بیاورد گنجور شاه همی بود او را نماینده راه هران در که ازنامه بو خواندی همه روز بر دل همی راندی ز نامه فزون ز آنک بودیش یاد ز برخواندی نیز تا بامداد همی بود شادان دل و تن درست بدانش همی جان روشن بشست چو زو نامه رفتی بشاه جهان دری از کلیله نبشتی نهان بدین چاره تا نامهٔ هندوان فرستاد نزدیک نوشین روان بدین گونه تا پاسخ نامه دید که دریای دانش برما رسید ز ایوان بیامد به نزدیک رای بدستوری بازگشتن به جای چو بگشاد دل رای بنواختش یکی خلعت هندویی ساختش دو یاره بهاگیر و دو گوشوار یکی طوق پرگوهر شاهوار هم از شارهٔ هندی و تیغ هند همه روی آهن سراسر پرند بیامد ز قنوج برزوی شاد بسی دانش نوگرفته بیاد ز ره چون رسید اندر آن بارگاه نیایش کنان رفت نزدیک شاه بگفت آنچ از رای دید و شنید بجای گیا دانش آمد پدید بدو گفت شاه ای پسندیده مرد کلیله روان مرا زنده کرد تواکنون ز گنجور بستان کلید ز چیزی که باید بباید گزید بیامد خرد یافته سوی گنج به گنج ور بسیار ننمود رنج درم بود و گوهر چپ و دست راست جز از جامهٔ شاه چیزی نخواست گرانمایه دستی بپوشید و رفت بر گاه کسری خرامید تفت چو آمد به نزدیک تختش فراز برو آفرین کرد و بردش نماز بدو گفت پس نامور شهریار که بی بدره و گوهر شاهوار چرا رفتی ای رنج دیده ز گنج کسی را سزد گنج کو دید رنج چنین پاسخ آورد برزو بشاه که ای تاج تو برتر از چرخ ماه هرآنکس که او پوشش شاه یافت ببخت و بتخت مهی راه یافت دگر آنک با جامهٔ شهریار ببیند مرا مرد ناسازگار دل بدسگالان شود تار و تنگ بماند رخ دوست با آب و رنگ یکی آرزو خواهم از شهریار که ماند ز من در جهان یادگار چو بنویسد این نامه بوزرجمهر گشاید برین رنج برزوی چهر