شاهنامه — بخش 822 از 993

بپژمرد بر جای بوزرجمهر ز شاه و ز کردار گردان سپهر که بس زود دید آن نشان نشیب خردمند خامش بماند از نهیب همه گرد بر گرد آن مرغزار سپه بود و اندر میان شهریار نشست از بر اسب کسری بخشم ز ره تا در کاخ نگشاد چشم همه ره ز دانا همی لب گزید فرود آمد از باره چندی ژکید بفرمود تا روی سندان کنند بداننده بر کاخ زندان کنند دران کاخ بنشست بوزرجمهر ازو برگسسته جهاندار مهر یکی خویش بودش دلیر وجوان پرستندهٔ شاه نوشین روان بهرجای با شاه در کاخ بود به گفتار با شاه گستاخ بود بپرسید یک روز بوزرجمهر ز پروردهٔ شاه خورشید چهر که او را پرستش همی چون کنی بیاموز تا کوشش افزون کنی پرستنده گفت ای سر موبدان چنان دان که امروز شاه ردان چو از خوان برفت آب بگساردم زمین ز آبدستان مگر یافت نم نگه سوی من بنده زان گونه کرد که گفتم سرآمد مرا خواب وخورد جهاندار چون گشت بامن درشت مراسست شد آبدستان بمشت بدو دانشی گفت آب آر خیز چنان چون که بر دست شاه آب ریز بیاورد مرد جوان آب گرم همی ریخت بر دست او نرم نرم بدو گفت کین بار بر دستشوی تو با آب جو هیچ تندی مجوی چولب را ببالاید از بوی خوش تو از ریخت آبدستان نکش چو روز دگر شاه نوشین روان بهنگام خوردن بیاورد خوان پرستنده را دل پراندیشه گشت بدان تا دگر بار بنهاد تشت چنان هم چو داناش فرموده بود نه کم کرد ازان نیز و نه برفزود به گفتار دانا فرو ریخت آب نه نرم ونه از ریختن برشتاب بدو گفت شاه ای فزاینده مهر که گفت این تو راگفت بوزرجمهر مرا اندرین دانش او داد راه که بیند همی این جهاندار شاه بدو گفت رو پیش دانا بگوی کزان نامور جاه و آن آبروی چراجستی از برتری کمتری ببد گوهر و ناسزا داوری پرستنده بشنید و آمد دوان برخال شد تند وخسته روان ز شاه آنچ بشیند با او بگفت چین یافت زو پاسخ اندر نهفت که حال من از حال شاه جهان فراوان بهست آشکار و نهان پرستنده برگشت و پاسخ ببرد سخنها یکایک برو برشمرد فراوان ز پاسخ برآشفت شاه ورا بند فرمود و تاریک چاه دگر باره پرسید زان پیشکار که چون دارد آن کم خرد روزگار پرستنده آمد پر از آب چهر بگفت آن سخنها به بوزرجمهر چنین داد پاسخ بدو نیکخواه که روز من آسانتر از روز شاه فرستاده برگشت وآمد چو باد همه پاسخش کرد بر شاه یاد ز پاسخ بر آشفت و شد چون پلنگ ز آهن تنوری بفرمود تنگ ز پیکان وز میخ گرد اندرش هم از بند آهن نهفته سرش بدو اندرون جای دانا گزید دل از مهر دانا بیکسو کشید نبد روزش آرام و شب جای خواب تنش پر ز سختی دلش پرشتاب چهارم چنین گفت شاه جهان ابا پیشکارش سخن درنهان که یک بار نزدیک دانا گذار ببر زود پیغام و پاسخ بیار بگویش که چون بینی اکنون تنت که از میخ تیزست پیراهنت پرستنده آمد بداد آن پیام که بشنید زان مهر خویش کام چنین داد پاسخ بمرد جوان که روزم به از روز نوشین روان چو برگشت و پاسخ بیاورد مرد ز گفتار شد شاه را روی زرد ز ایوان یکی راستگوی گزید که گفتار دانا بداند شنید ابا او یکی مرد شمشیر زن که دژخیم بود اندران انجمن که رو تو بدین بد نهان را بگوی که گر پاسخت را بود رنگ و بوی و گرنه که دژخیم با تیغ تیز نماید تو را گردش رستخیز