شاهنامه — بخش 92 از 993

کجا پادشاهیست بی جنگ نیست وگر چند روی زمین تنگ نیست سرش را بیاراست با تاج زر همان گردگاهش به زرین کمر ز یک روی گیتی مرو را سپرد ببوسید روی زمین مرد گرد ازان پس چنین گفت فرخ قباد که بی زال تخت بزرگی مباد به یک موی دستان نیرزد جهان که او ماندمان یادگار از مهان یکی جامهٔ شهریاری به زر ز یاقوت و پیروزه تاج و کمر نهادند مهد از بر پنج پیل ز پیروزه رخشان بکردار نیل بگسترد زر بفت بر مهد بر یکی گنج کش کس ندانست مر فرستاد نزدیک دستان سام که خلعت مرا زین فزون بود کام اگر باشدم زندگانی دراز ترا دارم اندر جهان بی نیاز همان قارن نیو و کشواد را چو برزین و خراد پولاد را برافگند خلعت چنان چون سزید کسی را که خلعت سزاوار دید درم داد و دینار و تیغ و سپر کرا در خور آمد کلاه و کمر وزانجا سوی پارس اندر کشید که در پارس بد گنجها را کلید نشستنگه آن گه به اسطخر بود کیان را بدان جایگه فخر بود جهانی سوی او نهادند روی که او بود سالار دیهیم جوی به تخت کیان اندر آورد پای به داد و به آیین فرخنده رای چنین گفت با نامور مهتران که گیتی مرا از کران تا کران اگر پیل با پشه کین آورد همه رخنه در داد و دین آورد نخواهم به گیتی جز از راستی که خشم خدا آورد کاستی تن آسانی از درد و رنج منست کجا خاک و آبست گنج منست سپاهی و شهری همه یکسرند همه پادشاهی مرا لشکرند همه در پناه جهاندار بید خردمند بید و بی آزار بید هر آنکس که دارد خورید و دهید سپاسی ز خوردن به من برنهید هرآنکس کجا بازماند ز خورد ندارد همی توشهٔ کارکرد چراگاهشان بارگاه منست هرآنکس که اندر سپاه منست وزان رفته نام آوران یاد کرد به داد و دهش گیتی آباد کرد برین گونه صدسال شادان بزیست نگر تا چنین در جهان شاه کیست پسر بد مر او را خردمند چار که بودند زو در جهان یادگار نخستین چو کاووس باآفرین کی آرش دوم و دگر کی پشین چهارم کجا آرشش بود نام سپردند گیتی به آرام و کام چو صد سال بگذشت با تاج و تخت سرانجام تاب اندر آمد به بخت چو دانست کامد به نزدیک مرگ بپژمرد خواهد همی سبز برگ سر ماه کاووس کی را بخواند ز داد و دهش چند با او براند بدو گفت ما بر نهادیم رخت تو بسپار تابوت و بردار تخت چنانم که گویی ز البرز کوه کنون آمدم شادمان با گروه چو بختی که بی آگهی بگذرد پرستندهٔ او ندارد خرد تو گر دادگر باشی و پاک دین ز هر کس نیابی به جز آفرین و گر آز گیرد سرت را به دام برآری یکی تیغ تیز از نیام بگفت این و شد زین جهان فراخ گزین کرد صندوق بر جای کاخ بسر شد کنون قصهٔ کیقباد ز کاووس باید سخن کرد یاد درخت برومند چون شد بلند گر آید ز گردون برو بر گزند شود برگ پژمرده و بیخ مست سرش سوی پستی گراید نخست چو از جایگه بگسلد پای خویش به شاخ نو آیین دهد جای خویش مراو را سپارد گل و برگ و باغ بهاری به کردار روشن چراغ اگر شاخ بد خیزد از بیخ نیک تو با شاخ تندی میاغاز ریک پدر چون به فرزند ماند جهان کند آشکارا برو بر نهان گر از بفگند فر و نام پدر تو بیگانه خوانش مخوانش پسر کرا گم شود راه آموزگار سزد گر جفا بیند از روزگار چنین است رسم سرای کهن سرش هیچ پیدا نبینی ز بن